Kategoria: Źródła, relacje, tło historyczne

Rok 1918. Zaczęło się od Krakowa …

Rok 1918. Zaczęło się od Krakowa …

Jesienią 1918 roku, po latach zniewolenia, Polska odzyskała tak upragnioną niepodległość. Uroczyście obchodzonym  Świętem Niepodległości stał się niebawem 11 listopada – dzień przekazania władzy przez ustępującą Radę Regencyjną w ręce Józefa Piłsudskiego, komendanta legionów i wkrótce Naczelnika Państwa, który dzień wcześniej powrócił z twierdzy magdeburskiej do Warszawy. Zanim to jednak nastąpiło, Kraków zdecydowanie wyprzedził resztę kraju i mógł już całe dwa tygodnie wcześniej cieszyć się z odzyskanej wolności. Agonia monarchii Wobec zbliżającej się nieuchronnie klęski państw centralnych 15 października 1918…

Czytaj więcej Czytaj więcej

Tarnów jako pierwszy odzyskał niepodległość

Tarnów jako pierwszy odzyskał niepodległość

W początku ubiegłego (XX) wieku krążyła po Tarnowie i okolicy legenda, iż Polska dotąd nie odzyska niepodległości, dopóki wody Dunajca u stóp góry św. Marcina nie zaczerwienią się od krwi. Przepowiadano w ten sposób, jakieś straszne, mające wkrótce nadejść wojenne kataklizmy, kończące się jednak radosnym, długo oczekiwanym dniem, w którym Polska odzyska pełną niepodległość. Pierwsza większa bitwa I Brygady Legionów Polskich stoczona została pod Tarnowem, tuż za górą św. Marcina pod Łowczówkiem, w Wigilię i Boże Narodzenie 1914 r. To…

Czytaj więcej Czytaj więcej

Powstawanie garnizonu WP w Wadowicach – październik-grudzień 1918 r.

Powstawanie garnizonu WP w Wadowicach – październik-grudzień 1918 r.

W okresie galicyjskim Wadowice stanowiły znaczący ośrodek życia społecznego, jako stolica powiatu i siedziba władz administracyjnych, sądowych, oświatowych, finansowych, a także interesujących nas tu szczególnie wojskowych, których struktury ukształtowały się ostatecznie w okresie autonomii Galicji. […] Dni przewrotu – październik i listopad 1918 r. W okresie zaborów z terenu dawnego cyrkułu wadowickiego, czyli późniejszych powiatów bialskiego, myślenickiego, żywieckiego i  wadowickiego Galicji rekrutowany był austriacki 56 pp, uznawany z czasem z racji tego, że ok. 90 proc. żołnierzy mówiło po polsku za „pułk polski”. Pułk ten od początku…

Czytaj więcej Czytaj więcej

Rzeszowska niepodległość

Rzeszowska niepodległość

Cesarstwo Austro-Węgier pękało w szwach, imperium waliło się w gruzy. Polacy byli skłonni proklamować niepodległość, ale co jakiś czas któryś z zaborców ogłaszał, że ma zamiar lub tworzy państwo polskie. Rzeszowianie nie tylko wyglądają niepodległości, ale także przygotowują się do niej w Strzelcu, Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, Polskiej Organizacji Wojskowej, która zastąpiła wykrwawione w boju i leczące rany, także w Rzeszowie Legiony. Ostatni wiążący jakieś nadzieje z państwami centralnymi – bo nienawiść do Rosji była w prawie całym społeczeństwie, we wszystkich…

Czytaj więcej Czytaj więcej

Rzeczpospolita Zakopiańska

Rzeczpospolita Zakopiańska

  W październiku 1918 r. powstała „Rzeczpospolita Zakopiańska” z „prezydentem” Stefanem Żeromskim i przez kilkanaście dni była jednym z pierwszych skrawków niepodległej Polski. Na przełomie XIX i XX w. Zakopane przeżywało okres wielkiego rozkwitu. Zwiększający się ruch turystyczny przyczynił się do powstania pensjonatów, hoteli, nowych ulic, a także rozpoczęcia budowy wodociągów. Wieś Zakopane, już jako uzdrowisko, nabrała miejskiego charakteru. Niezwykle doniosłym wydarzeniem było doprowadzenie w 1899 r. do Zakopanego linii kolejowej[1]. Podróż do stolicy Tatr odtąd stała się krótsza i…

Czytaj więcej Czytaj więcej

Polacy przejmują władzę. Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego

Polacy przejmują władzę. Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego

Na przełomie września i października 1918 r., w obliczu zbliżającej się klęski militarnej państw centralnych, nasiliły się ruchy odśrodkowe wśród zamieszkujących monarchię habsburską narodów słowiańskich. 2 października posłowie polscy przedłożyli na forum Rady Państwa w Wiedniu rezolucję domagającą się odbudowy niezawisłego państwa polskiego, złożonego z ziem dawnej Rzeczypospolitej, z dostępem do morza i obszarami zamieszkiwanymi przez Polaków (w tym ze Śląskiem). W ten sposób zniknęły wcześniejsze nieporozumienia między reprezentantami Galicji i Polaków ze Śląska Cieszyńskiego, niezadowolonych z asekuracyjnej postawy parlamentarnego…

Czytaj więcej Czytaj więcej